; "ÅTAK: Universitetet i Oslo viser liten respekt for Ivar Aasen sin bodskap om å bruke eit skriftspråk basert på folkets talemål.")
ÅTAK: Universitetet i Oslo viser liten respekt for Ivar Aasen sin bodskap om å bruke eit skriftspråk basert på folkets talemål.
- Eg vil berre ha språket mitt!
Målreisinga
I 1921 mottok Universitet i Oslo (UiO) følgjande krav: «Til det akademiske kollegium: Studentmaallaget krev at alle skriftlege eksamensuppgaavor ved universitetet, ogso umsetjingsuppgaavor, blir gjevne paa baae maala.» 66 år seinare, i 1987, vart retten til nynorskeksamen lovfesta. Studentmållaget i Oslo (SmiO) lever likevel i beste velgåande.
Vart pressa til bokmål
For kampen er langt ifrå over. Universitas har i fleire omgangar meldt om tilfelle der studentar blir bedne om trekkje kravet om nynorskeksamen grunna manglande tid og pengar til omsetjing. I 2005 stod studentar både frå juridisk, matematisk-naturvitskapleg og humanistisk fakultet fram og sa at dei hadde vorte bedd om å akseptere bokmålsoppgåver. Den lovpålagde plikta som statlege organ har til å nytte båe målformer i eit omfang på minst 25 prosent, har aldri universitetet vore i nærleiken av å fylle.
Tidlegare rektor ved UiO, Arild Underdal, prøvde i 2003 å få unnatak for plikta til å nytte ein fast prosentdel nynorsk. Han meinte UiO var å rekne som eit universitet for austlandsområdet, og derfor ikkje skulle påleggjast slike krav. Til Aftenposten gav han då følgjande sitat: «At bokmålsbrukere skriver på nynorsk til hverandre, gleder ikke andre enn statistikerne.»
- Latterleg, rett og slett, seier leiaren av Studentmållaget i Oslo Kristina Leganger om påstanden.
Ho understrekar at UiO er til for heile landet, at studentane kjem frå heile Noreg og skal jobbe i alle delar av landet etter at utdanninga er over. Leganger meiner at retten til å nytte, og bli møtt med, si eiga målform, er grunnleggjande.
- Språk definerer deg som menneske. Det er måten du uttrykkjer deg på i akademia. Om professoren din meiner språket ditt ikkje er eigna, får det konsekvensar for mulegheitene dine seinare, hevdar ho.
Studiedirektør Monica Bakken opplyser at omlag 2,5 prosent av studentane ved UiO kvart år ber om eksamen på nynorsk. Likevel blir det nytta betydelege ressursar på omsetjing.
Ved det Samfunnsvitskaplege fakultetet blir omlag 120 oppgåver omsett per semester, og Mona Bye ved fakultetsadministrasjonen opplyser at det vanlegvis tek mellom ein halv og ein time per oppgåve. Det humanistiske fakultetet opplyser at det blir laga nynorske versjonar av dei aller fleste eksamensoppgåvene, og det same gjer Det juridiske fakultet.
Men SmiO-leiaren avviser kontant at ressursbruk er eit argument mot å ha eksamensoppgåver på nynorsk.
- Da blir det studenten sjølv som må omsetja. Det blir heilt bakvendt, meiner ho.
Leganger får støtte av studentpolitikar Erik Schreiner Evans. På landstinget i Norsk Studentunion tidlegare i vår fekk han vedteke sitt framlegg om at likestilling mellom målformer i akademia òg må sjåast på som ein likestillingspolitisk kampsak.
Sjølv har han opplevd å ikkje få tilbod om nynorsk eksamensoppgåve og dermed måtte be om det.
- Eg kjente meg som ein kverulant, sjølv om det var ein rett eg hadde, seier Evans.
- Men strengt tala forstår vel alle nynorskstudentar bokmål?
- Kva trur du hadde skjedd om det argumentet hadde vorte brukt til å legitimere at alt skulle føregått på engelsk? Det hadde vore ramaskrik, påstår Evans, og er oppgitt over at studentar framleis blir møtt med nedlatande haldningar overfor nynorsken på universitetet.
- Eg vil jo berre ha språket mitt!
Historisk er det ingen årsaker til at universiteta skal vera uviljuge mot nynorsken. Snarare tvert om, meiner professor i nynorsk skriftkultur ved Høgskulen i Volda og professor i lesevitskap ved Universitetet i Stavanger Stephen J. Walton. Han fortel at nynorsk oppstod nettopp i dialog med det akademiske.
- Utgangspunktet for nynorsken er eit grammatisk vitskapsverk. Ivar Aasen sine støttespelarar den første tida var vitskapsmenn. Så nynorsk har alltid vore tilstades i akademia, og delvis vorte til der, seier Walton.
Djupast sett var det idear frå opplysningstida som låg til grunn for konstruksjonen av det nynorske skriftspråket.
- Dei fleste var lese- og skrivekunnige på dansk frå midten av 1700-talet. Men Aasen og folket hans meinte at bruken av dansk var å leggje ei ekstra bør på dei som var minst utrusta til å bera henne. Ein ville lette tilgjenget til ny kunnskap ved å gi folk eit skriftspråk dei kunne kjenne seg att i, forklarar nynorskprofessoren.
Målrørsla oppstod som eitt av dei motkulturelle tiltaka på slutten av 1800-talet. Det dreia seg om demokratiseringsprosessar og brodden var retta mot ein norsk danskskrivande embetsstand i hovudstaden som gjennom sin skriftkulturelle praksis held folk på bygda nede. Walton meiner likevel at nynorsken er veleigna i ein hovudstadsbastion som universitetet.
- Når du skriv nynorsk skal du alltid høyre ei indre røyst som snakkar. Nyttar du nynorsk som fagspråk, så kjenner du piska til talemålet over deg heile tida. Dermed blir du nøydd til å skrive så tilgjengeleg så muleg, konkluderer han.
Retten til å levere eksamensoppgåver på nynorsk kom i 1908. Etter press frå mellom anna Studentmållaget vedtok regjeringa ei kongeleg fråsegn om at kandidatane kunne uttrykkje seg på den målforma dei sjølve ønskte. I 1918 kravde Studentmållaget for første gong at også oppgåveteksten skulle vera tilgjengeleg på begge målformer, men det skulle altså gå nesten 70 år før det vart eit lovfesta krav.
Lovar bot og betring
Inge Lønning, stortingspolitikar for Høgre og tidlegare rektor ved UiO, meiner ein må gi opp målet om prosentsatsar for nynorskbruk.
- Det er forferdeleg vanskeleg å drive prosentmåling på dette. Eg trur den offisielle doktrinen om at alle nordmenn skal beherske begge målformene skriftleg er ein fiksjon. Ein hadde kome mykje lenger med ein språkpolitikk som avskaffa hovud- og sidemål, og i staden la opp til at alle kunne reindyrke si eige målform, hevdar han.
-Du trur ikkje det eksisterer ein uvilje mot nynorsk ved universitetet?
- Eg trur ikkje det er medvite sabotasje, men det finst nok fagmiljø som slit med å finne kompetente omsetjarar.
Leganger i SmiO meiner mangel på kompetanse ikkje er eit gangbart argument for å avskaffe nynorskkravet.
- Eg trur ikkje årsaka til språkleg forvirring er to språk i seg sjølv, men at media og dei store institusjonane pressar nynorsken vekk. Hadde nynorsken vore tilstades i det offentlege rommet, så hadde vi kunna det, hevdar ho.
Påtroppande universitetsrektor Ole Petter Ottersen seier han vil jobbe for å oppfylle krava i mållova.
- Vi har to målformer i dette landet. Bak kvart språk er det ein kultur, og kulturmangfaldet ved vår institusjon vil tene på at vi opprettheld begge målformene, meiner han.
17 kommentarer
Totalt bortkastet tid og ressursbruk. Hvis de som bruker nynorsk ikke greier å lese nynorsk på eksamen, kan de like godt slutte. Alle burde la være å lage eksamensoppgaver på noe annet en sin egen målform. Nynorsk for den som bruker det, og bokmål for den som bruker det. Men mange steder blir oppgaven istedet bare gitt på engelsk, siden en da kommer rundt hele problemet. Mållaget er en patetisk organisasjon
Har selv gjennom hele grunnskolen hatt nynorsk som hovedmål. Jeg føler imidlertid ikke at nynorsk er en del av min identitet. Dette har kanskje mye å gjøre med min sosiokulturelle bakgrunn, og jeg kan derfor skjønne at andre nynorskbrukere føler det på et annet vis. Når tidligere rektor Arild Underdal mener at UiO er universitetet for østlandsområdet, så er det mer substans i det nå, enn tidligere.
Påstanden er imidlertid fortsatt noe urimelig, etter mitt syn, fordi, som det kommer frem i artikkelen Universitas publiserte her forleden dag, er det, som artikkelen fremviser, mer prestisje knyttet til UiO enn andre universiteter i Norge og dette må man da ta hensyn til. Som Leganger understreker, er UiO fortsatt et Norges-universitet. Det foreligger også andre forhold man må ta hensyn til, som for eksempel at det sosiale nettverket i Oslo kan være større for studenter som hvert år skal velge studiested.
Når jeg mener at det er mer substans i Underdals påstand nå enn tidligere, mener jeg ved å se på hvilke universiteter vi i dag har. Da UiO i 1921 mottok kravet om at begge skriftspråkene skulle sidestilles, var det da et krav som var selvsagt. Da hadde vi imidlertid bare universitet i Oslo som eneste alternativ. I dag har for eksempel universitet i Bergen, et universitet med en langt sterkere nynorsktradisjon. Dessuten har nynorsk med årene opplevd en stor tilbakegang i antall brukere og det kan man forstå hvorfor det sløves på dette området.
Den pålagte nynorskundervisningen i grunnskole og videregående skole, er et demokratisk brudd. Retten til å ytre seg på den ønskelige målformen er imiderltid en demokratisk nøvendighet.
Dette vert for dumt. At UiO ikkje evnar noko so elementært som å fylgja eit heilt klårt og utvetydig lovverk er pinleg. Dersom det er noko dei likevel ikkje skjønar, burde det vel ikkje vera verre enn å få ei ekspertvurdering frå det juridiske fakultetet? Du snakkar meg om primitiv framferd.
Max og Studenten, de kan vera so usamde i lovverket som de berre vil, men all den tid lovverket finst, er det eit demokratisk problem at det same lovverket konsekvent og medvite vert brote.
Det er mange sovende lover i Norge. Dette burde være en av de. Det er ikke slik at stortinget er ufeilbarlige når de skriver lovtekster. Her gjorde de en feil. Lett å rette opp. Imens burde vi la være å bry oss.
Heh ... Kvar går grensa for når den argumentasjonen kan brukast som orsaking eller ikkje? Ved brot på fartsgrenser? Vinningskriminalitet? Vald mot born?
Skulle likt å sjå ein barneoppsedar av den gamle sorten forsvara seg i rettsalen med at "Stortinget gjorde feil" då dei vedtok at det skulle vera forbode å slå ungar. Det seier seg sjølv at ei slik tilnærming til lovene ikkje høyrer heime i ein rettsstat.
Eg ser ikkje korleis det kan vera eit demokratisk brot å ha lovfest at alle elevar skal læra to språk? Det er jo snarare av demokratiomsyn at alle skal læra å skriva båe språka, slik at ein fritt kan velja språk. Skulle ein nytta same logikken i alle fag, kva ville ein då enda opp med av undervisning?
Demokratiet tener på språkmektige borgarar, språk gjev kulturell innsikt. Likeeins er nynorsk og bokmål begge delar av vår felles kultur i Noreg, og er dimed ålmenndanande. Kva som er pensum i skulen er heldigvis ikkje enno bestemt av kva som kjem til å ha mest nytteverdi i livet.
Nynorsk er i dag et svært lite språk som kanskje 9 % av Norges befolkning bruker. Dette er en svært lite språk og alle som snakker nynorsk kan også forstå og lese bokmål. Av den grunn er det bedre å sette resurse inn på å lære elvene i skolen språk som blir brukt av mange personer i verden. Det er bedre å lære fremmed språk som engelsk og kinesisk fordi det er nesten ingen som kan forstå norsk utenfor skandinavia
Det finst 7 000 språk i verda, og av desse er nynorsken inne på topp 300. For kvar einaste innbyggjar i Oslo finst det ein nynorskbrukar. Klart, ikkje noko verdsspråk, men å avfeia nynorsken som marginalt er i beste fall kunnskapslaust (9 %-talet ditt er òg misvisande, om du undra.).
Elles må eg spørja: Kvar kjem flesteparten av elevane i Noreg til å bu og arbeida størsteparten av liva sine? I Kina? England? Andre stader i utlandet?
Sjølvsagt ikkje. Dei alle fleste kjem til å bu her heime i Noreg, og då er både nynorsk og bokmål noko dei må forhalda seg til. Bokmål er heller ikkje noko stort språk i verdssamanheng, slik at argumentasjonen du bruker mot sidemålsopplæring, er like mykje ein argumentasjon mot å læra norsk på skulen i det heile. Det synet er det underleg nok ikkje like mange som forfektar.
Språk er meir enn eit verkty for å kommunisera med resten av verda. Om det ikkje var slik, so hadde me skrive engelsk, heile gjengen. Men det gjer du ikkje, eller kva, Tor Martin?
Eg er skuffa over det Tor Martin skriv! Sjølsagt er det slik at dei som ikkje meistrar eller ikkje likar nynorsk, vil ha det vekk. Så sjølvsagt vil majoriteten i Oslo-området få fjerna nynorskbruken og finne alle moglege prosentar som visstnok skal støtte deira argument. Men saken er slik at mange snakkar nynorsk i våre dagar (og er stolte av dette), og eg vil fortsette å velje eksamensoppgåver på nynorsk! Lenge leve nynorsken og tre gongar hurra for Ivar Aasen!!
Flertallet i Norge har faktisk bokmål eller norsk som morsmål. Siden nynorskbruker forstår bokmål er den ingen poeng for folk flest å lære seg nynorsk. Da er bedre å lære seg fremmed språk som for eks engelsk eller tysk. Hvis behovet en sjelden gang skulle stille seg finnes det dataprogramer for å oversette fra norsk til nynorsk.
Du må
Vops! Eg ser ein feil.
oversette fra norsk til nynorsk
Omsetja frå dansk-norsk til norsk er mykje meir rett å segja. Berre spyrr einkvar person på UiO som hev teke nordisk. Juppz!
Eva Enoksen: Nynorsken har ikke tatt hensyn til Østlandet i sin oppbygging og dette språket ligger dermed fjernt fra hvordan man på Østlandet snakker. Derfor er nytteverdien for den jevne bokmålsbruker, svært liten.
Videre skriver du at "det er jo snarare av demokratiomsyn at alle skal læra å skriva båe språka, slik at ein fritt kan velja språk".
Dette faller tilbake på deg. Skal? Det lyder ikke demokratisk i mine ører. Men du mener at språket først må læres før man kan velge språk? Dette er jeg i så fall ikke enig i. Bruksverdien av nynorsk er ørliten i øynene til en elev som allerede er tynget av mange andre fag. Retorikken din funker rett og slett ikke når du sier at "skulle ein nytta same logikken i alle fag, kva ville ein då enda opp med av undervisning?".
Gjør sidemålet fritt og jeg tror interessen for det vil øke. Selvsagt vil jeg at nynorsk skal leve, men det er etter min mening ikke greit at elever skal pålegges å lære dette når omfanget av nynorsk faktisk er så lav som den i dag er.
Nynorsken er en del av den norske kulturenarven, din kulturarv, Eva Enoksen.
Jeg skjønner ikke at det kan være så vanvittig ressurskrevende å sette inn en nynorsk variant av eksamenstekstene på oppgavearket? De fleste oppgavetekstene (i alle fall på HF/SV) til eksamen er jo på bare på noen få linjer? Om administrasjonen bruker gjennomsnittlig tjue minutter på dette per eksamen synes jeg ikke det er for mye forlangt.
Her handler det om respekt, og om folk ikke kan takle nynorsk så er det ikke språket selv som er marginalt men de idiotene som ikke klarer å godta at vi har to skriftspråk i Norge.
Eg vil berre få seie at nynorsk er eit skriftspråk, ikkje eit talespråk. Det er då ingen som talar nynorsk, me har dialektar. Og freistar ta vare på skriftspråket som er nynorsk, sjølv om det snart er umogleg. Eg får ikkje ein gong svar på søknadar eg skriv på nynorsk og eg får eksamensoppgåver på kvasinorsk. På ein eksamen fekk me tilbod om eksamen på norsk, nynorsk og engelsk!! På ein eksamen måtte eg be om bokmål då eksamensoppgåvene på nynorsk var tvetydige grunna dårleg nynorsk frå forfattar. Og tilslutt, kvordan er ikkje nynorsk - kvifor kan ikkje dei slutte å omsetja hvordan til kvordan?
Max: Verbbøyinga er svært lik i austlandske dialekter og nynorsk. Vi har til dømes å finne-fann, å holde/halde - held, å vere- har vøri (vore på nynorsk), å sitte-sit osv. Oslo-mål er ikkje det same som "østlandet sin oppbygging", austlandet har mange og ulike dialektar. På austlandet har ein òg kløyvd infinitiv, altså a-ending i nokre verb (å sitta, å væra osv). Dette kan unekteleg foreinast med skriftspråket nynorsk.
Og argumentet ditt om at nynorsken har lite nytteverdi for elevar som "allerede er tynget av mange andre fag", er eit håplaust argument. Då eg gjekk i grunnskulen kunne eg seie det same om matte og naturfag. Eg har ikkje vald ei retning som gjer at eg får bruk for desse faga, men eg vil likevel ikkje ha dei ut av skulen! Ut i frå det du seier, høyrest det ut som om alle fag som er "kjedelege" eller "vanskelege" bør ut av skulen. Kva blir vitsen då?
Til slutt må eg berre seie at mange trur at ein blir dårlegare i andre språk ved å lære nynorsk, og bruker dette som eit argument mot nynorsken. Dette er ikkje sant, ein blir flinkare i språk jo fleire språk ein lærer.
